Waarden krijgen betekenis binnen een keuze
Zelfstandigheid, lichamelijk welzijn of tijd met dierbaren kunnen voor een patiënt belangrijk zijn. Toch zeggen zulke waarden op zichzelf nog weinig over welke behandeling iemand prefereert.
Die betekenis ontstaat pas wanneer duidelijk wordt hoe de verschillende mogelijkheden zich tot die waarden verhouden.
Wat betekent een intensief behandeltraject voor de zelfstandigheid die iemand graag wil behouden? Hoe wordt een kans op levensverlenging afgewogen tegen mogelijke behandelbelasting? En wat betekent een bepaalde bijwerking wanneer deze invloed kan hebben op activiteiten die voor iemand belangrijk zijn?
Dezelfde waarde kan bovendien bij verschillende behandelkeuzes iets anders betekenen.
Waardenverheldering is daarom niet alleen het identificeren van wat belangrijk is. Het gaat ook om het onderzoeken hoe dat wat belangrijk is doorwerkt in de keuze die voorligt.
Wanneer waarden met elkaar kunnen botsen
De persoonlijke afweging wordt vooral zichtbaar wanneer niet alles tegelijk mogelijk is.
Een patiënt kan veel waarde hechten aan levensverlenging én aan lichamelijk welzijn. Aan zelfstandigheid én aan het benutten van een behandelmogelijkheid die tijdelijk veel ondersteuning vraagt.
Daar hoeft geen eenvoudige rangorde tussen te bestaan.
Juist door waarden te verbinden aan de mogelijke gevolgen van verschillende opties kan duidelijker worden waar spanning zit, welke consequenties zwaar wegen en waarover nog onzekerheid bestaat.
Dat maakt de behandeloverweging concreter dan een algemene inventarisatie van voorkeuren.
Van inventariseren naar delibereren
Voor keuzeondersteuning betekent dit dat er verschil is tussen waarden uitvragen en een persoonlijke afweging ondersteunen.
Een lijst met belangrijke waarden kan een goed vertrekpunt zijn. Maar wanneer de stap naar de behandelopties ontbreekt, blijft het aan de patiënt om die verbinding zelf te maken.
Ondersteuning van deliberatie vraagt daarom ruimte om medische informatie en persoonlijke waarden naast elkaar te leggen en te onderzoeken waar ze elkaar raken.
Niet met als doel om uit persoonlijke waarden automatisch een behandelvoorkeur af te leiden. Dezelfde waarden kunnen immers tot verschillende afwegingen leiden.
Wel om de patiënt beter in staat te stellen te verwoorden wat bij de keuze zwaar weegt, waar spanning zit en welke vragen nog besproken moeten worden.
Daarmee wordt waardenverheldering geen afzonderlijke oefening binnen Samen Beslissen, maar onderdeel van de daadwerkelijke behandeloverweging.